คำถามเกี่ยวกับยา
โดย วันทนีย์ โลหะประกิตกุล
เรื่อง : ไมโตแซนโทรน (Mitoxantrone)
- ใช้รักษาโรคมะเร็งชนิดต่างๆ เช่น มะเร็งเต้านม มะเร็งต่อมลูกหมาก มะเร็งเม็ดเลือดขาว มะเร็งต่อมน้ำเหลือง รวมถึงมะเร็งตับ
- ใช้รักษาโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง
- ผลต่อตา เช่น ม่านตามีสีฟ้า แต่อาการนี้สามารถหายได้เอง
- ผลต่อการเกิดโรคมะเร็ง เช่น กรณีใช้ยานี้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน จะเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวเอเอ็มแอล แต่ก็พบได้น้อยมาก
- ผลต่อระบบกล้ามเนื้อ เช่น ปวดหลัง
- ผลต่อสภาพจิตใจ เช่น ในผู้ป่วยบางรายอาจพบอาการซึม
- ผลต่อระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ กระเพาะอาหารอักเสบ ท้องเสียหรือท้องผูก อาเจียน เบื่ออาหาร ปวดท้อง
- ผลต่อระบบประสาท เช่น ปวดศีรษะ ง่วงนอน อาจเกิดภาวะความรู้สึกสัมผัสเพี้ยนได้บ้าง
- ผลต่อผิวหนัง เช่น เกิดภาวะผมร่วง แต่เส้นผมสามารถคืนสภาพและงอกใหม่ได้หลังหยุดยานี้ มีผื่นคัน ลมพิษ เล็บมีสีคล้ำหรือเกิดเล็บหลุด บริเวณที่ฉีดยาเกิดอาการหลอดเลือดดำอักเสบและมีสีคล้ำแต่อาการจะค่อยๆ จางหายได้เอง
- ผลต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ คลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ ความดันโลหิตต่ำ หัวใจล้มเหลว
- ผลต่อระบบทางเดินปัสสาวะ เช่น ทางเดินปัสสาวะอักเสบ/โรคติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ ปัสสาวะมีสีฟ้าอมเขียว
- ผลต่อระบบเลือด เช่น เกล็ดเลือดต่ำ เม็ดเลือดขาวต่ำ กดไขกระดูก โลหิตจาง
- ผลต่อตับ เช่น เอนไซม์การทำงานของตับในเลือดเพิ่มขึ้น ระดับบิลิรูบินในเลือดสูง
- ผลต่อระบบการเผาผลาญพลังงานของร่างกาย เช่น น้ำตาลในเลือดสูง โปแตสเซียมในเลือดต่ำ
- ผลต่อไต เช่น ค่าครีเอตินิน (Creatinine)ในเลือดสูง ระดับยูเรียในเลือดสูง
- ผลต่อระบบทางเดินหายใจ เช่น ทางเดินหายใจส่วนบนอักเสบ/ โรคติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน คออักเสบ เยื่อจมูกอักเสบ ไซนัสอักเสบ หายใจขัด/หายใจลำบาก
- ผลต่อระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรค เช่น ภูมิคุ้มกันต้านทานโรคต่ำลงจนอาจเกิดการติดเชื้อต่างๆ ได้ง่าย เช่น ทอนซิลอักเสบ ทางเดินปัสสาวะอักเสบ ติดเชื้อไวรัสง่าย เกิดเชื้อราที่ผิวหนัง
- ห้ามใช้ยากับสตรีมีครรภ์ สตรีในภาวะให้นมบุตร นอกจากมีคำสั่งแพทย์
- ขณะฉีดยานี้ต้องระวังการแทงเข็มทะลุออกนอกหลอดเลือด เพราะตัวยาสามารถก่อให้เกิดอันตราย/การอักเสบกับเนื้อเยื่อที่มีการสัมผัสกับตัวยานี้ได้
- ผู้ป่วยต้องได้รับการประเมินควบคุมการทำงานของระบบอวัยวะต่างๆ ของร่างกายจากแพทย์ตามแพทย์สั่งหลังได้รับยาไมโตแซนโทรน เช่น การทำงานของ หัวใจ ตับ และของระบบเลือด
- กรณีมีอาการวิงเวียนหลังจากรับการฉีดยาไมโตแซนโทรน ผู้ป่วยต้องหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะทุกชนิด รวมถึงการทำงานที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักรต่างๆ เพราะจะเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
- ห้ามใช้ยาไมโตแซนโทรนร่วมกับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคฝีดาษ (Smallpox vaccine) วัคซีนป้องกันวัณโรค (BCG) เพราะจะเสี่ยงต่อการติดเชื้อฝีดาษหรือเชื้อวัณโรคจากวัคซีนนั้นๆ เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของผู้ป่วยที่ได้รับยาไมโตแซนโทรนจะอยู่ในภาวะอ่อนแอ
- ห้ามใช้ยาไมโตแซนโทรนร่วมกับยา Adalimumab (ยาMonoclonal antibody) เพราะจะทำให้เกิดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้อย่างรุนแรง
- ห้ามใช้ยาไมโตแซนโทรนร่วมกับยา Clozapine เพราะจะทำให้เกิดภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำรุนแรง
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาไมโตแซนโทรนร่วมกับยา Dolasetron เพราะจะทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดปกติตามมา